Leśnictwo bliższe naturze

Czym to jest

Unijna strategia leśna do 2030 roku definiuje gospodarkę leśną bliższą naturze jako praktyki zapewniające wielofunkcyjne lasy dzięki połączeniu celów ochrony różnorodności biologicznej, zachowania zasobów węgla i dochodów z drewna. 27 lipca 2023 roku Komisja Europejska opublikowała wytyczne dotyczące tego podejścia w dokumencie roboczym swoich służb, który przekazała także Radzie Unii Europejskiej. Wytyczne dotyczą lasów użytkowanych gospodarczo do pozyskania drewna i innych produktów leśnych, poza wyznaczonymi obszarami chronionymi. Ich ogólne zasady to: uczyć się od procesów naturalnych i pozwalać im się rozwijać, utrzymywać różnorodność i złożoność struktur leśnych, łączyć funkcje lasu w różnych skalach, stosować różne systemy hodowli lasu oparte na wzorcach naturalnych zaburzeń w regionie oraz pozyskiwać drewno z małym oddziaływaniem, poświęcając tyle samo uwagi temu, co zostaje w lesie, co temu, co się z niego zabiera.

Dlaczego to ważne

Wytyczne wskazują dwa główne cele: zwiększanie złożoności strukturalnej i wspieranie naturalnej dynamiki lasu. Opisują lasy bardziej zróżnicowane pod względem wysokości, średnicy, wieku i gatunków. Drzewostany o zróżnicowanej strukturze gatunkowej są bardziej odporne i lepiej dostosowują się do zmiany klimatu i zaburzeń, a jeśli jeden gatunek zostanie dotknięty przez szkodnika, inne gatunki mogą przetrwać i przynieść dochód. Wytyczne stwierdzają, że zręby zupełne zmniejszają złożoność środowiska, zmieniają naturalne procesy ekosystemowe i zmniejszają różnorodność siedlisk. Zainteresowanie leśnictwem o ciągłej pokrywie leśnej, w którym po pozyskaniu drewna las zachowuje okap drzew, rośnie w Danii, Niemczech, Irlandii i Holandii, a niektóre państwa członkowskie wprowadziły pokrewne zasady lub obowiązkowe przepisy.

Jak to czytać

Technika pozyskania, którą proponują wytyczne, to cięcia częściowe: wybór pojedynczych drzew, wybór grupowy albo luki o powierzchni co najwyżej 0,2 do 0,5 hektara, które naśladują naturalne zaburzenia zamiast zrębów zupełnych na dużych powierzchniach. Praktyka w Europie bywa różna. Wytyczne podają, że w Europie Zachodniej najczęściej stosuje się leśnictwo o ciągłej pokrywie leśnej, że w Europie Środkowej i Wschodniej przeważa podejście Pro Silva i inne, a na północnym wschodzie widoczna jest idea naśladowania naturalnych zaburzeń i zachowywania naturalnych struktur, takich jak martwe drewno. W Alpach zręby zupełne większe niż 0,5 hektara są rzadkie, a w niektórych krajach nawet zakazane z powodu ryzyka erozji gleby, osuwisk i lawin. Europejski Instytut Leśnictwa zaproponował definicję, siedem zasad przewodnich i listę kontrolną tej koncepcji w raporcie z 2022 roku.

Ograniczenia

Wytyczne określają się jako całkowicie dobrowolne i podają, że nie stawiają wiążących warunków, na przykład dla pomocy państwa lub unijnego finansowania gospodarki leśnej. Jak zauważają ich autorzy, główną barierą wskazywaną przez respondentów ankiety była ekonomia: przekonanie, że praktyki przyjazne różnorodności biologicznej zmniejszają dochód z lasu, przynajmniej w krótkim okresie. Tam, gdzie naturalne zaburzenia zostały ograniczone lub wyeliminowane, według wytycznych mogą być potrzebne niewielkie zręby zupełne jako część odtwarzającej gospodarki leśnej, by tymczasowo naśladować naturalne zaburzenia.

Źródła

• Komisja Europejska, Dyrekcja Generalna ds. Środowiska: wytyczne dotyczące gospodarki leśnej bliższej naturze (Guidelines on Closer-to-Nature Forest Management)
• Rada Unii Europejskiej: dokument roboczy służb Komisji, wytyczne dotyczące gospodarki leśnej bliższej naturze (Guidelines on Closer-to-Nature Forest Management)
• Europejski Instytut Leśnictwa: gospodarka leśna bliższa naturze, seria „Od nauki do polityki”, nr 12 (Closer-to-Nature Forest Management, From Science to Policy 12)
• Wikimedia Commons: bukowy las przebierkowy, kwiecień 2004, zdjęcie (Plenterwald April 2004)