Czym jest
Wiele ptaków lęgowych na arktycznej i subarktycznej tundrze odlatuje, gdy gasną światło i owady. Rybitwy popielate lecą od bieguna do bieguna (Egevang i współpracownicy, 2010). Sokoły wędrowne idą za ofiarą wzdłuż wybrzeży i szlaków. Siewkowce zatrzymują się na nielicznych mulistych płyciznach. Gęsi idą za trawą i odwilżą. Międzynarodowa organizacja ochrony ptaków i Konwencja o ochronie wędrownych gatunków dzikich zwierząt opisują rodziny szlaków. Syntezą regionalną jest grupa robocza Rady Arktycznej do ochrony arktycznej flory i fauny. Sezonowa migracja istniała już w zlodowaceniu (modele na dziesiątki tysięcy lat). Po lodzie zmieniła się geografia: lęgi ścisnęły się na południe, zwłaszcza w Ameryce Północnej pod tarczą laurentyjską, potem holocen znów otworzył arktyczne lato. Thorup i współpracownicy w czasopiśmie Narodowej Akademii Nauk Stanów Zjednoczonych w 2021 roku odtwarzają przeszłość afro-palearktycznej pętli gąsiorka przez 120 000 lat: sezonowa migracja prawdopodobnie trwała w zlodowaceniu, często wewnątrz Afryki. Odpowiednie europejskie siedliska letnie znów się rozszerzyły po maksimum ostatniego zlodowacenia. To modelowany przykład klasy.
Trasa
Lęgi w długim arktycznym dniu; zimowiska na umiarkowanych albo tropikalnych mokradłach, wybrzeżach albo: u rybitw: przy antarktycznym lodzie paku. Szlaki wschodnioatlantycki, wschodnioazjatycko-australazjatycki, Missisipi i pacyficzno-amerykański niosą lęgowce arktyczne. Gu et al. (Nature, 2021) śledzili euroazjatyckie arktyczne sokoły wędrowne na pięciu współczesnych szlakach i wiążą je z przesunięciem lęgowisk od LGM do holocenu. Model gąsiorka Thorupa to afro-palearktyczny odpowiednik: pętla przetrwała zlodowacenie, przesuwając szerokość lęgową, nie wymyślając migracji od zera. Linie to obwiednie, nie GPS każdego stada. Przelot szlamnika Alaska-Nowa Zelandia to pacyficzne skrócenie, nie średnia.
Dlaczego: czynniki
Sezonowa produkcja. Lata wysokich szerokości dają długi dzień i wybuch owadów, ryb i nowej trawy. Polarne zimy nie. Wiatr i wybrzeża prowadzą tanią trasą. To zegar pokarmu i rozrodu, nie historia uchodźców.
Kiedy
Na północ wiosną półkuli północnej, na południe po lęgach. U niektórych populacji przylot przyspieszył, gdy wiosny się ocieplają: fenologia, nie nowy szlak. Rekordowe kilometry to nazwane prace telemetryczne.
Co się zmienia
Klimat przesuwa krawędź lodu, daty odwilży i ofiary. Rekultywacja Morza Żółtego i innych przystanków zabiera stacje paliw. Polowania, niepokój i rybołówstwo dokładają lokalne straty. Grupa robocza Rady Arktycznej do ochrony arktycznej flory i fauny i międzynarodowa organizacja ochrony ptaków razem chronią arktycznych migrantów na ich szlakach.
Źródła
Egevang et al. 2010 o rybitwach; Gu et al. 2021 o złożeniu szlaków sokoła wędrownego po lodzie; Thorup et al. 2021 o pętli gąsiorka przez 120 000 lat; szlaki BirdLife; CAFF; CMS.
- Egevang et al., PNAS, 2010: Greenland Arctic terns, ~70,900 km round trip
- BirdLife International: migratory birds and flyways
- CAFF / Arctic Council: Arctic Biodiversity Assessment, migratory birds
- CMS: Convention on the Conservation of Migratory Species of Wild Animals
- Gu et al., Nature, 2021: Eurasian Arctic peregrine flyways formed as breeding grounds shifted from the LGM into the Holocene
- Thorup et al., PNAS, 2021: red-backed shrike Afro-Palearctic loop hindcast ≥120 ka; LGM breeding likely in northern Africa, Holocene summer habitat back in Europe